پرتودرمانی
انکولوژی پرتویی (رادیوتراپی) شاخهای تخصصی از پزشکی است که به بررسی و استفاده از پرتوهای یونیزان برای نابودی سلولهای سرطانی و توقف تکثیر آنها میپردازد. در این روش، دوزهای بالای انرژی با کمترین آسیب به بافتهای سالم، بهصورت هدفمند به تومور تابانده میشود.
سازوکار و استراتژیهای درمانی
- اثرگذاری گزینشی: پرتوها بر سلولهای سرطانی که سرعت تکثیر بالایی دارند، بیشترین آسیب را وارد میکنند. در مقابل، سلولهای سالم آسیبدیده با سرعت بسیار بیشتری خود را ترمیم کرده و به حالت طبیعی بازمیگردند.
- برنامهریزی دقیق: پیش از آغاز تابش، محاسبات فیزیکی و هندسی دقیقی انجام میشود تا پرتوها منحصراً بر بافت هدف متمرکز شوند.
- انعطافپذیری بالینی: پرتودرمانی میتواند بهعنوان درمان اصلی و مستقل، یا در ترکیب با جراحی و شیمیدرمانی (پیش یا پس از عمل) اجرا شود.
- پرتودرمانی کمکی (Adjuvant Radiotherapy): نوعی رویکرد پیشگیرانه است که معمولاً پس از جراحی انجام میشود تا خطر بازگشت و عود مجدد تومور در آینده به حداقل برسد.
تیم تخصصی پرتودرمانی
طراحی و مدیریت پروتکلهای تابشی بر عهده پزشک متخصص انکولوژی پرتویی است. این فرآیند با همکاری یک تیم چندرشتهای شامل فیزیکدان پرتو، دوزیمتریست (متخصص محاسبات دوز)، تکنسین پرتودرمانی و پرستار انکولوژی اجرا میشود.
روشهای اجرای پرتودرمانی
بسته به نوع و محل تومور، درمان به دو شکل اصلی (یا ترکیبی از هر دو) انجام میگیرد:
- پرتودرمانی خارجی (External Beam Radiation): رایجترین شیوه درمانی است که پرتو از طریق دستگاههای پیشرفته به سمت بدن هدایت میشود. برخلاف دستگاههای قدیمی (مانند شتابدهندههای خطی ساده یا کبالت-۶۰) که به بافتهای سالم آسیب میرساندند، امروزه از فناوریهای نوینی نظیر پرتودرمانی با شدت تنظیمشده (IMRT)، پرتودرمانی استریوتاکتیک و همسانساز سهبعدی استفاده میشود. این سیستمها بالاترین دوز پرتو را با دقت میلیمتری به تومور میرسانند.
- پرتودرمانی داخلی (Brachytherapy): در این روش، مواد پرتوزا از طریق لولهها یا سیمهای ظریف، مستقیماً درون بافت تومور یا در حفره باقیمانده از جراحی قرار داده میشوند تا پرتو از درون ساطع شود.
سرطانهای تحت درمان با انکولوژی پرتویی
- سرطانهای سر و گردن
- تومورهای مغزی و سیستم عصبی
- سرطان پستان
- سرطانهای پروستات و مثانه
- سرطان ریه
- سرطانهای دستگاه گوارش
- سرطانهای زنان
- سرطانهای پوست
- تومورهای استخوان و بافت نرم
- لنفومها
- تومورهای دوران کودکی