مسیر بالینی شما در انکولوژی شخصیسازیشده: معاینه، بورد مولکولی و فرایند درمان ما
درمان سرطان فرایندی فردیتر و پویاتر از آن است که در قالبهای استاندارد بگنجد. رویکرد انکولوژی شخصیسازیشدهای که در کلینیک خود به کار میبریم، تنها به تجویز داروی درست محدود نمیشود؛ هدف آن رمزگشایی دقیق زیستشناسی تومور و آگاهسازی شفاف بیمار در همه مراحل این فرایند است. در این نوشته گام به گام توضیح میدهیم که مراحل سازنده درمان شما، یعنی نوبت ویزیت، انتخاب آزمایش درست، بررسی مولکولی و تصمیم بالینی، چگونه پیش میروند.
۱. آمادگی پیش از نوبت، نخستین معاینه و انتخاب آزمایش درست
برای اینکه بتوانیم سابقه بیماری شما را به طور کامل تحلیل کنیم، بسیار مهم است که هنگام مراجعه به کلینیک ما، خلاصه پروندههای ترخیص مربوط به همه درمانهای پیشین خود را همراه با نتایج تصویربرداری و آزمایشهای آزمایشگاهی، بهویژه گزارشهای PET و پاتولوژی، با خود بیاورید. اگر پیشتر یک نقشه ژنتیکی بهروز، یعنی آزمایش پروفایلسازی جامع ژنومی (CGP)، انجام دادهاید، حتماً این گزارش را به پرونده خود اضافه کنید. اما اگر گزارش CGP بهروزی ندارید، روند کار ما به این شکل پیش میرود:
نخستین دیدار و برنامهریزی آزمایش: در بخش نخست نوبت شما، معاینهای دقیق با پروفسور دکتر موتلو دمیرای انجام میشود. سیر بالینی بیماری، وضعیت جسمانی و دادههای پزشکی شما بررسی میشود. اگر به نقشه ژنتیکی تازهای نیاز باشد، راهبرد آزمایشی که با تصویر بالینی کنونی بیشترین تناسب را دارد تعیین میشود. در کار بالینی ما آزمایشهای CGP گوناگونی بر پایه بافت و بیوپسی مایع به کار میرود و هر یک از این آزمایشها از نظر فنی در زمینههای متفاوتی قویتر است. پروفسور دکتر موتلو دمیرای با تکیه بر تجربه بالینی عمیق ما، به تفصیل توضیح میدهند که کدام آزمایش در مورد شما بیشترین سود را خواهد داشت و راهنماییهای لازم را ارائه میکنند.
تهیه بلوکهای پاتولوژی: اگر CGP قرار است روی بافت انجام شود، بلوکهای توموری که پیشتر با بیوپسی یا جراحی برداشته شدهاند باید از آزمایشگاه پاتولوژی مربوط دریافت و به کلینیک ما آورده شوند. بنا بر مقررات بیمارستانی، آزمایشگاهها این بافتها را تنها به خود بیمار یا یکی از بستگان درجه یک او تحویل میدهند. هنگام تحویل گرفتن بلوکها باید حتماً به مسئولان آزمایشگاه گفته شود که بافت برای آزمایش CGP (نقشهبرداری ژنتیکی) به کار خواهد رفت. به این ترتیب آزمایشگاه بلوکهایی را که بیشترین سلول توموری را در خود دارند انتخاب میکند. این نکته بسیار حیاتی است؛ زیرا اگر بلوکی که سلول توموری کافی ندارد برای آزمایش فرستاده شود، تحلیل ناموفق میماند، بلوک تازهای از بیمار درخواست میشود و زمانی حیاتی از دست میرود.
نیاز به بیوپسی تازه و کلونهای مقاومت: اگر جراحی یا بیوپسی بیمار مربوط به مدتی پیش باشد و بیمار پس از آن شیمیدرمانی یا درمان با داروی هوشمند دریافت کرده باشد، کلینیک ما حتماً انجام بیوپسی تازه را توصیه میکند. زیرا سلولهای سرطانی زیر فشار درمانهای دریافتشده ممکن است تکامل یابند و کلونهای مقاومت تازهای پدید آورند؛ برای شناسایی این کلونهای تازه به بافت توموری بهروز نیاز است. همچنین اگر بافت توموری قدیمی برای آزمایشهای دیگر مصرف شده و تمام شده باشد، بیوپسی تازه ضروری است.
بیوپسی مایع و ناهمگونی تومور: اگر امکان گرفتن بافت تازه از بیمار با بیوپسی یا جراحی وجود نداشته باشد، بیوپسی مایع که از خون انجام میشود توصیه میشود. در برخی موارد نیز انجام همزمان بیوپسی بافتی و بیوپسی مایع اطلاعات بسیار حیاتیتری برای بیمار فراهم میکند. دلیل اصلی این امر ناهمگونی تومور است؛ یعنی ممکن است همه بخشهای تومور ساختار ژنتیکی یکسانی نداشته باشند. کلونی متفاوت که در ناحیه بیوپسیشده دیده نشده اما در گوشه دیگری از تومور پنهان است و میتواند بر سیر بیماری اثر بگذارد، به لطف DNA توموری رهاشده در خون (cfDNA) با بیوپسی مایع قابل شناسایی است.
۲. تحلیل عمیق گزارش و کارآگاهی مولکولی
پس از به دست آمدن نتایج آزمایش، همه نتایج CGP قدیمی و جدید شما در بورد مولکولی تومور (MTB) ما بررسی مقدماتی میشود.
هنگامی که نتیجه CGP شما میرسد، در صفحه نخست گزارش ممکن است ببینید که در برابر برخی جهشها داروهای هدفمند مشخصی پیشنهاد شده است. اما در گزارش برخی از بیماران ما ممکن است هیچ داروی تأییدشدهای که مستقیماً با جهشهای ژنتیکی شناساییشده منطبق باشد وجود نداشته باشد. این وضعیت در نگاه نخست ممکن است برای بیمار بسیار ناامیدکننده به نظر برسد. اما رویکرد اصلی انکولوژی شخصیسازیشده تنها تجویز داروهایی نیست که به طور خودکار در صفحه نخست گزارش CGP فهرست شدهاند. تخصص واقعی در تحلیل عمیق جهشهای شناساییشده، رمزگشایی روابط میان آنها و درک این است که تومور برای رشد به طور فعال از کدام مسیر سیگنالی استفاده میکند.
تاکنون گزارش CGP بیش از ۲۵۰۰ بیمار در کلینیک ما بررسی شده است. متخصصان ژنتیک سرطان در بورد ما جهشهای شناساییشده در گزارش شما را یک به یک زیر ذرهبین میبرند و بازتاب آنها را در دادههای بالینی بهروز ادبیات علمی جهان و در پایگاههای داده ژنومی جستوجو میکنند. بیماران بسیاری داریم که با وجود نبود هیچ تطابق دارویی مستقیم در گزارششان، در نتیجه همین تحلیلهای عمیق مسیرهای زیستی در بورد مولکولی تومور، جهش محرک رشد تومور را شناسایی کردیم و با مداخله بر آن به موفقیت رسیدیم. بسیاری از نتایج موفق این موارد دشوار در مجلات علمی داوریشده منتشر شده و به ادبیات علمی افزوده شده است. اگر مایلید این گزارشهای موردی الهامبخش را ببینید، میتوانید به بخش «مقالات علمی ما» در وبسایت ما سر بزنید.
۳. بحث در بورد کامل و تصمیم نهایی
در کلینیک ما پرونده هر بیمار دستکم دو بار در بورد بررسی میشود.
پس از کامل شدن آمادهسازیها و مرور ادبیات علمی، متخصص ژنتیک سرطان نتایج ژنومی شما و پروندهای را که آماده کرده است به کل بورد مولکولی تومور ارائه میکند. بورد پرونده را در پرتو این یافتههای ژنومی تازه برای بار دوم و با نگاهی بسیار عمیقتر به بحث میگذارد.
در پرتو همه این ارزیابیهای چندرشتهای، مقالات علمی موجود و راهنماهای بینالمللی، پروفسور دکتر موتلو دمیرای درباره مناسبترین دارو یا داروهایی که بر همان مسیرهای مشخص عامل رشد تومور اثر میگذارند تصمیم میگیرند.
۴. گزارش کوریشن کتبی و آگاهسازی شفاف
پس از قطعی شدن تصمیم، دوباره به کلینیک دعوت میشوید. در این مرحله، برنامه درمانی شخصیسازیشدهای که بورد مولکولی تومور تهیه کرده است (گزارش کوریشن) حتماً به صورت کتبی به شما ارائه میشود. پروفسور دکتر موتلو دمیرای جزئیات بحث علمی بورد، دلیل و شیوه استفاده از داروهای انتخابشده و چگونگی اثر آنها بر تومور شما در سطح سلولی را به تفصیل توضیح میدهند، به همه پرسشهای شما پاسخ میدهند و درمانتان را برنامهریزی میکنند.
اگر در طول درمان به کلینیک دیگری مراجعه کنید و بر پایه آزمایش CGP که در دست دارید داروی هدفمندی به شما پیشنهاد شود، حتماً پشتوانه علمی این تصمیم، پژوهش ادبیات علمی و استدلال پزشک را به صورت کتبی درخواست کنید. دیدن و بررسی پایه علمی درمانی که قرار است انجام شود، به صورت کتبی، طبیعیترین حق شماست.
۵. پایش پویا: PET، MRD و راهبرد در برابر کلونهای مقاوم
پس از آغاز درمان، نتایج از نزدیک پیگیری میشود. با یک ارزیابی تازه PET/CT پس از درمان هدفمند، موفقیت بالینی تصمیم بورد سنجیده میشود و در صورت نیاز، پس از بحث و بررسی دوباره در بورد، درمان تغییر میکند. افزون بر این، برای اینکه موفقیت درمان را مدتها پیش از آنکه در تصویربرداری نمایان شود در سطح مولکولی پیگیری کنیم، به طور فعال از آزمایشهای خونی بیماری باقیمانده حداقلی (MRD) استفاده میکنیم.
سلولهای سرطانی میتوانند مانورهای بسیار هوشمندانهای انجام دهند و با گذشت زمان در برابر داروهای بهکاررفته راههای گریز ژنتیکی تازهای پدید آورند. اگر در طول درمان پیشرفت بیماری (پروگرسیون) رخ دهد، با یک آزمایش CGP بهروز که بیدرنگ انجام میشود، همان کلونهای مقاوم تازهای که تومور برای زنده ماندن پدید آورده است شناسایی میشوند. بورد تومور ما بیدرنگ پرونده را دوباره به بحث میگذارد و راهبرد مداخله با داروهای تازه بر این کلونهای مقاوم را تعیین میکند. در بیماری دشوار و متغیری مانند سرطان، هدف ما این است که با زیرساخت علمی قوی و همتراز با استانداردهای جهانی، راهبردهای نوآورانه و تیم چندرشتهای باتجربه خود، همه تلاشمان را برای طراحی درستترین و مؤثرترین درمان بهروز برای بیمارانمان به کار بگیریم.
اطلاعیه مهم: با اینکه بسیاری از داروهای هوشمند هدفمند و ایمونوتراپیهای نسل جدید که بر پایه آزمایشهای ژنتیک مولکولی انتخاب میشوند، از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید شده و وارد راهنماهای بینالمللی شدهاند، وضعیت مجوز رسمی این داروها در ترکیه و بازپرداخت آنها از سوی سازمان تأمین اجتماعی ترکیه (SGK) ممکن است بسته به ماده مؤثره متفاوت باشد. کلینیک ما شرایط قانونی تهیه درمانهای نوآورانه و جنبههای دسترسیپذیری بالینی آنها را با شفافیت با بیماران در میان میگذارد.
برای آگاهی بیشتر درباره برنامهریزی درمان شخصیسازیشده، انتخاب آزمایش درست و فرایند نوبتدهی میتوانید با کلینیک ما تماس بگیرید.